In 1982 verscheen de compact disc op de markt, ontwikkeld door Philips en Sony. Het was een ongebruikelijke samenwerking tussen een Nederlands en een Japans bedrijf – en ze veranderden er de manier mee waarop de wereld muziek beluisterde.
Wat er zo anders aan was
Tot dan toe was muziek analoog: groeven in vinyl, magnetische sporen op tape. Elke kopie was iets slechter dan het origineel, en elke keer afspelen sleet het medium een beetje. Wie een favoriete plaat grijsdraaide, hoorde dat letterlijk.
De cd sloeg muziek op als getallen. Een laser las putjes in het oppervlak af als enen en nullen, zonder het materiaal aan te raken. Duizend keer afspelen klonk identiek aan de eerste keer. Dat principe – informatie opslaan als cijfers in plaats van als een fysieke afdruk – is de basis van alles wat daarna kwam.
Het verhaal van de 74 minuten
Er doet een hardnekkig verhaal de ronde dat de speelduur van de cd werd bepaald door de negende symfonie van Beethoven: die moest er in één keer op passen. Of dat precies zo gegaan is, wordt betwist – het verhaal is in verschillende versies verteld door verschillende betrokkenen.
Wat wel vaststaat: de uiteindelijke keuze voor diameter en speelduur was een compromis tussen bedrijven met verschillende belangen. Zo ontstaan technische standaarden vrijwel altijd – niet door pure logica, maar door onderhandelen.
De gouden jaren
In de jaren negentig was de cd absoluut dominant. Platenmaatschappijen verdienden goud geld, mede doordat miljoenen mensen hun hele vinylcollectie opnieuw kochten op cd. Het album als vorm stond centraal: je kocht twaalf nummers, ook als je er maar één wilde.
De onbedoelde uitvinding
En daar zat de kiem van de ondergang. Omdat muziek nu uit getallen bestond, kon je die getallen kopiëren. Toen computers cd's konden lezen en de mp3 het bestand klein genoeg maakte om te versturen, was de stap naar delen via internet klein.
De industrie die het digitale tijdperk had ingeluid, werd erdoor overvallen. Wat volgde was een decennium van juridische strijd, dalende verkoop en uiteindelijk een nieuw model: streaming, waarbij je niets meer bezit maar toegang koopt.
Wat de cd naliet
- Het idee van perfecte kopieën. Alles wat we nu digitaal doen, bouwt daarop voort
- Foutcorrectie. Cd's konden krassen opvangen door slim ingebouwde controlegetallen – techniek die nu in vrijwel elke dataverbinding zit
- Het besef dat bezit en toegang verschillen. Een cd-kast is van jou; een streamingabonnement niet
En nu?
De cd is grotendeels verdwenen uit het dagelijks gebruik, terwijl vinyl juist een opleving beleeft – precies het medium dat de cd zou vervangen. Dat is misschien wel de grootste ironie: het onvolmaakte, slijtende, fysieke medium bleek een aantrekkingskracht te hebben die perfecte digitale kopieën niet konden evenaren.