In 1968 gaf ingenieur Douglas Engelbart een presentatie die later bekend werd als “de moeder van alle demonstraties”. Hij liet daarin dingen zien die toen sciencefiction leken: tekst bewerken op een scherm, samenwerken op afstand, klikbare verwijzingen tussen documenten. En hij gebruikte een houten blokje met wieltjes om een stipje over het scherm te bewegen.
Een blokje hout met twee wieltjes
De eerste muis, een paar jaar eerder ontwikkeld, was letterlijk een uitgehold blokje hout met daaronder twee metalen wieltjes die haaks op elkaar stonden. Bewoog je het blokje, dan draaide het ene wiel voor de horizontale richting en het andere voor de verticale. De kabel kwam er aan de achterkant uit – vandaar de naam: het deed denken aan een muis met een staart.
Waarom het zo lang duurde
De muis werd niet meteen een succes. Computers van die tijd werkten met tekstcommando's; er was simpelweg niets om naartoe te wijzen. De uitvinding lag jarenlang op de plank, totdat er grafische gebruikersomgevingen kwamen met vensters, iconen en menu's. Pas toen werd wijzen nuttig.
In de jaren tachtig brak de muis door bij het grote publiek, samen met de computers die de eerste grafische schermen naar huiskamers en kantoren brachten. Vanaf dat moment ging het snel: binnen tien jaar was werken zonder muis ondenkbaar geworden.
Van bal naar licht
Decennialang zat er onderin een rubberen bal die twee rolletjes aandreef. Iedereen die daarmee gewerkt heeft, kent het ritueel: het klepje eronder opendraaien, de bal eruit halen en de opgehoopte viezigheid van de rolletjes schrapen. Deed je dat niet, dan ging de cursor schokkerig bewegen.
De optische muis maakte daar een einde aan. Die fotografeert het oppervlak honderden keren per seconde en berekent uit de verschillen in welke richting je beweegt. Geen bewegende delen, geen vuil, en hij werkt op vrijwel elke ondergrond – behalve glas en spiegelende oppervlakken, omdat daar geen patroon te zien is.
Het scrollwiel en de dubbelklik
Kleine toevoegingen bleken enorm invloedrijk. Het scrollwiel kwam pas eind jaren negentig algemeen in gebruik en veranderde hoe we lange documenten en webpagina's lezen. De dubbelklik – een handeling die voor nieuwe gebruikers verrassend onnatuurlijk is – ontstond uit de noodzaak om onderscheid te maken tussen “selecteren” en “openen”.
Engelbart en het patent
Engelbart verdiende nauwelijks iets aan zijn uitvinding. Het patent werd gehouden door het onderzoeksinstituut waar hij werkte en liep af voordat de muis echt massaal werd verkocht. Hij heeft er later nuchter over gesproken: het ging hem om het idee dat computers mensen slimmer konden maken, niet om het apparaatje.
Nog steeds niet verdrongen
Touchpads, aanraakschermen en spraakbesturing zouden de muis overbodig maken. Toch ligt hij op vrijwel elk bureau. Voor precisiewerk – ontwerpen, bewerken, gamen – is nauwkeurig wijzen met een hand die rust op tafel nog altijd moeilijk te verslaan.